Ochrona gatunkowa roślin, zwierząt i grzybów
Plant, animal and fungi species protection
| Ochrona gatunkowa roślin, zwierząt i grzybów - | Ochrona gatunkowa ma na celu zapewnienie przetrwania i właściwego stanu ochrony dziko występujących roślin, zwierząt i grzybów oraz ich siedlisk, gatunków rzadko występujących, endemicznych, podatnych na zagrożenia i zagrożonych wyginięciem oraz objętych ochroną na podstawie umów międzynarodowych, a także zachowanie różnorodności gatunkowej i genetycznej. Minister właściwy do spraw środowiska w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw rolnictwa określa, w drodze rozporządzenia: - gatunki dziko występujących roślin, zwierząt i grzybów, objęte odpowiednim rodzajem ochrony, - zakazy właściwe dla poszczególnych gatunków lub grup gatunków, - sposoby ochrony gatunków, w tym wielkość stref ochrony. Minister określa stosowne gatunki, kierując się potrzebą ochrony dziko występujących roślin, zwierząt i grzybów, ich siedlisk, ostoi lub stanowisk oraz wymaganiami ekologicznymi, naukowymi i kulturowymi, a także biorąc pod uwagę obowiązujące w tym zakresie przepisy prawa Unii Europejskiej. W stosunku do dziko występujących roślin i grzybów objętych ochroną gatunkową mogą być wprowadzone następujące zakazy: - zrywania, niszczenia i uszkadzania, - niszczenia ich siedlisk i ostoi, - dokonywania zmian stosunków wodnych, stosowania środków chemicznych, niszczenia ściółki leśnej i gleby w ostojach, - pozyskiwania, zbioru, przetrzymywania, posiadania, preparowania i przetwarzania całych roślin oraz grzybów i ich części; - zbywania, nabywania, oferowania do sprzedaży, wymiany i darowizny roślin i grzybów żywych, martwych, przetworzonych i spreparowanych, a także ich części i produktów pochodnych, - wwożenia z zagranicy i wywożenia poza granicę państwa roślin i grzybów żywych, martwych, przetworzonych i spreparowanych, a także ich części i produktów pochodnych. W stosunku do dziko występujących roślin i grzybów objętych ochroną gatunkową mogą być wprowadzone odstępstwa od ww. zakazów, określone odpowiednimi przepisami. W stosunku do dziko występujących zwierząt objętych ochroną gatunkową mogą być wprowadzone następujące zakazy: - zabijania, okaleczania, chwytania, transportu, pozyskiwania, przetrzymywania, a także posiadania żywych zwierząt, - zbierania, przetrzymywania i posiadania zwierząt martwych, w tym spreparowanych, a także ich części i produktów pochodnych, - niszczenia ich jaj, postaci młodocianych i form rozwojowych, - niszczenia ich siedlisk i ostoi, - niszczenia ich gniazd, mrowisk, nor, legowisk, żeremi, tam, tarlisk, zimowisk i innych schronień, - wybierania, posiadania i przechowywania ich jaj, - wyrabiania, posiadania i przechowywania wydmuszek, - preparowania martwych zwierząt lub ich części, w tym znalezionych, - zbywania, nabywania, oferowania do sprzedaży, wymiany i darowizny zwierząt żywych, martwych, przetworzonych i spreparowanych, a także ich części i produktów pochodnych, - wwożenia z zagranicy i wywożenia poza granicę państwa zwierząt żywych, martwych, przetworzonych i spreparowanych, a także ich części i produktów pochodnych, - umyślnego płoszenia i niepokojenia, - fotografowania, filmowania i obserwacji, mogących powodować ich płoszenie lub niepokojenie, - przemieszczania z miejsc regularnego przebywania na inne miejsca, - przemieszczania urodzonych i hodowanych w niewoli do stanowisk naturalnych. W stosunku do dziko występujących zwierząt objętych ochroną gatunkową mogą być wprowadzone odstępstwa od ww. zakazów, określone odpowiednimi przepisami. Zagrożenia roślin według kategorii "Polskiej Czerwonej Księgi Roślin". - gatunki całkowicie wymarłe (EX), - gatunki wymarłe w warunkach naturalnych (EW). - gatunki krytycznie zagrożone (CR) - należą tu rośliny o bardzo izolowanych, często reliktowych stanowiskach. Wiele gatunków zaliczonych do tej kategorii ma w Polsce nieliczne stanowiska leżące na krańcach ich zasięgu. Ta grupa roślin wymaga szczególnej opieki; niekiedy konieczna jest ochrona czynna, - gatunki zagrożone (EN) - gatunki, które zwykle mają w Polsce jeszcze dość liczne stanowiska, ale stają się coraz rzadsze, głównie na skutek utraty siedlisk. Dalsza egzystencja roślin z tej grupy jest w zasadniczym stopniu uzależniona od zachowania ich siedlisk, - gatunki narażone (VU) - wymagają one obserwacji ze strony botaników i służb ochrony przyrody, aby w porę móc podjąć działania zabezpieczające, gdyby okazało się, że stopień ich zagrożenia wzrasta. - gatunki niższego ryzyka (LR). - gatunki, których stopień zagrożenia jest trudny do określenia z powodu braku dostatecznej informacji (DD) - gatunki te wymagają dalszych obserwacji, aby można ocenić ich status. Zagrożenie zwierząt według kategorii "Polskiej Czerwonej Księgi Zwierząt". - gatunki całkowicie wymarłe (EX) - gatunki, które na obszarze państwa polskiego utrzymały się najdłużej i miały tu swe ostatnie (tur) lub jedne z ostatnich ostoi na świecie (tarpan). - gatunki zanikłe lub prawdopodobnie zanikłe (EXP) - gatunki, których występowania w Polsce nie potwierdzono mniej więcej od półwiecza (np. norka europejska, jesiotr zachodni), lub które były notowane jeszcze później, ale nie ma wątpliwości, że co najmniej od dekady wygasły w kraju ich ostatnie stanowiska i wyginęły ostatnie rozmnażające się osobniki (np. suseł moręgowany, drop). Kategoria ta dotyczy zasadniczo populacji wolno żyjących, w pewnych przypadkach także osobników utrzymywanych ex situ, nie uwzględnia natomiast prób hodowli w ogrodach zoologicznych lub innych krajowych ośrodkach nie włączonych do programów restytucji. - gatunki skrajnie zagrożone (CR) - to gatunki, których liczebność w stanie dzikim zmalała w kraju do poziomu krytycznego (tj. rzędu wielkości od jednostek do setek osobników), bądź takie, których tempo zanikania (w sensie liczebności i/lub areału) mieści się w odpowiedniej skali wartości przyjętej przez IUCN. Uratowanie gatunków należących do tej kategorii zagrożeń jest raczej niemożliwe bez specjalnej aktywnej ochrony, skierowanej również na usuwanie przyczyn wymierania. Typowe przykłady: orlik grubodzioby, kraska, wąż Eskulapa. - gatunki bardzo wysokiego ryzyka, silnie zagrożone (EN) wyginięciem w kraju ze względu na małą populację (mniej więcej na poziomie lub poniżej populacji minimalnej zdolnej do przeżycia MVP), porównywalny zasięg i/lub niepokojące tempo zanikania populacji (w sensie liczebności i/lub areału), odpowiadające kryteriom A-E tej kategorii zagrożeń ustanowionej przez IUCN. Zaliczone tu taksony w niedalekiej przyszłości mogą się znaleźć w kategorii CR, jeśli nadal będą oddziaływać czynniki powodujące ich zanikanie. Typowe przykłady: suseł perełkowany, cietrzew, strzebla błotna. - gatunki wysokiego ryzyka, narażone na wyginięcie (VU) ze względu na postępujący spadek liczebności populacji (choćby tylko lokalny), straty siedliskowe lub nadmierną eksploatację; zanotowany lub prognozowany dla tych gatunków proces zanikania jest jednak odpowiednio wolniejszy niż dla taksonów poprzednich kategorii (kryteria A-E). Do kategorii tej mogą należeć gatunki, których populacje są jeszcze stosunkowo liczne, ale nie mające dobrych perspektyw rozwoju. Ich dalszy regres może nastąpić i nasilać się, jeśli nie zostaną usunięte przyczyny zagrożenia. Typowe przykłady: sowa błotna, wodniczka, gniewosz plamisty. - gatunki niższego ryzyka, ale bliskie zagrożenia (NT) - to gatunki, które nie kwalifikują się jeszcze do kategorii taksonów bezpośrednio zagrożonych, chociaż przejawiają oznaki spadku populacyjnego i wymagają specjalnego nadzoru. W wyniku nasilenia się niekorzystnych czynników mogą one w niedalekiej przyszłości znaleźć się w najbliższej kategorii gatunków zagrożonych (VU). Typowe przykłady: ryś, podróżniczek, piskorz. - gatunki w kraju nie wykazujące na razie regresu populacyjnego i nie należące do zbyt rzadkich, a nawet lokalnie i/lub czasowo zwiększające swój stan posiadania, a także takie, które reprezentowane są przez populacje marginalne, ledwie zaznaczające się i nietrwałe (LC). Ich obecność w Księdze wynika jednak ze spełnienia przez nie przynajmniej jednego z następujących warunków: a) niejasna lub zła sytuacja gatunku w otoczeniu Polski, b) gatunek jest reprezentowany przez słabe populacje brzeżne i wyspowe, ale poza krajem jeszcze dość bezpieczny, c) w Polsce znajdują się jego centra występowania i osiąga on co najmniej 10% całego stanu liczebnego, d) jest endemitem, reliktem lub taksonem unikatowym, e) gatunek jest objęty międzynarodowymi konwencjami i/lub programami ochronnymi. Typowe przykłady: mroczek posrebrzany, orlik krzykliwy, traszka karpacka, morświn. |
Pozstałe pojęcia podatkowe na literę O
Plant, animal and fungi species protection